Aquariumvissenwinkel

Gatenziekte en Hexamita bij vissen

Bijgewerkt op

Gatenziekte geeft kuiltjes en gaatjes in de kop en langs de zijlijn, vooral bij discus en andere cichliden. Vaak wordt de darmparasiet Hexamita genoemd als oorzaak, maar wat de gaatjes precies veroorzaakt, is niet eenduidig vastgesteld. Een vis met Hexamita in de darm heeft vaak witte, slijmerige ontlasting, kleurt donker en eet slecht. Pak waterkwaliteit, voeding en de parasiet daarom samen aan.

Wat zijn Hexamita en gatenziekte?

Het zijn twee dingen die vaak samen genoemd worden.

  • Hexamita is een eencellige parasiet met zweepdraden die in de darm van de vis leeft. Wat in de aquariumwereld Hexamita heet, is volgens nieuwer onderzoek meestal Spironucleus. Bij cichliden gaat het vooral om Spironucleus vortens. In dit artikel gebruiken we de bekende naam Hexamita.
  • Gatenziekte (ook hole-in-the-head of HLLE genoemd) is een aandoening van de huid. Het begint met kleine kuiltjes op de kop. Die kunnen uitgroeien tot grotere, witte putjes en zich uitbreiden langs de zijlijn.

Een gezonde vis kan kleine aantallen Hexamita in de darm hebben zonder er last van te hebben. Bij stress, zoals transport, een volle bak, slechte waterkwaliteit of eenzijdig voer, kan de parasiet zich snel vermenigvuldigen. Dan wordt de vis ziek.

Welke vissen krijgen het vooral?

Cichliden zijn het meest vatbaar, vooral discus, maanvissen en oscars. Ook bij guramies en sommige meervallen wordt de parasiet gevonden. Houd je discusvissen of andere cichliden, let dan extra op de ontlasting en de eetlust.

Hoe herken je Hexamita en gatenziekte?

Verschijnselen van Hexamita in de darm:

  • witte, slijmerige of draderige ontlasting;
  • de vis kleurt donker;
  • de vis eet niet of minder;
  • vermageren, met een ingevallen buik;
  • minder actief.

Verschijnselen van gatenziekte:

  • kleine kuiltjes of gaatjes op de kop;
  • later grotere, bleke putjes;
  • aantasting langs de zijlijn op de flank.

Deze verschijnselen kunnen ook bij andere ziekten horen. Witte ontlasting alleen bewijst geen Hexamita. Zekerheid geeft een dierenarts, die verse ontlasting onder de microscoop bekijkt.

Wat is de oorzaak van gatenziekte?

Dat weet niemand zeker. Er zijn meerdere factoren onderzocht, maar geen enkele is als enige oorzaak bewezen.

  • Hexamita (Spironucleus). De parasiet wordt vaak gevonden bij vissen met gatenziekte. Of hij de gaatjes veroorzaakt of misbruik maakt van een verzwakte vis, is onduidelijk.
  • Waterkwaliteit. Slecht water maakt de aandoening erger. Vissen in bakken met veel nitraat lijken er sneller last van te krijgen.
  • Voeding. Een tekort aan vitamines wordt genoemd als mogelijke factor.
  • Stress. Stress speelt volgens de meeste bronnen een rol, net als bij Hexamita in de darm.
  • Actieve kool. Bij zeevissen is in onderzoek een verband gevonden tussen bepaalde actieve kool en gatenziekte. Voor zoetwatervissen is dat niet aangetoond.

Omdat de oorzaak niet vastligt, is er ook geen middel dat gatenziekte gegarandeerd laat verdwijnen. Een aanpak die meerdere factoren tegelijk verbetert, geeft de vis de beste kans.

Hoe behandel je Hexamita en gatenziekte?

  1. Meet het water. Controleer ammoniak, nitriet, nitraat, pH en temperatuur met een druppeltest. Ammoniak en nitriet horen op 0 te staan. Ververs een deel van het water en houd nitraat laag met regelmatige verversingen.
  2. Ruim op. Zuig de bodem schoon, haal voerresten weg en spoel het filtermateriaal uit in bakwater. Hexamita overleeft in ontlasting en vuil.
  3. Neem stress weg. Kijk of de bak niet te vol is en of er geen vissen gepest worden.
  4. Haal actieve kool uit het filter voordat je een middel toevoegt. Kool haalt medicijnen uit het water.
  5. Behandel met een middel tegen Hexamita, bijvoorbeeld eSHa Hexamita (Hexamita, gatenziekte, discusziekte). Doseer volgens de bijsluiter. Wees je ervan bewust dat de werking van vrij verkrijgbare middelen tegen Spironucleus niet onafhankelijk is onderzocht; sommige vakbladen schrijven dat ze er niet tegen helpen. Zie je na de kuur geen verbetering, wacht dan niet langer en schakel een dierenarts in.
  6. Rond de kuur af. Ververs een deel van het water en zet nieuwe kool in het filter, bijvoorbeeld ZooBest Filterkool, om resten weg te halen.

Wordt je vis niet beter, of eet hij helemaal niet meer, ga dan naar een dierenarts. Is de vis al ernstig ziek, of zijn meerdere vissen ziek, bel dan meteen een dierenarts. In de diergeneeskunde is metronidazol het middel van eerste keus tegen Spironucleus; het is het middel waarvan de werking in diergeneeskundige naslagwerken en in onderzoek is beschreven. Het wordt via het voer gegeven, of als bad als de vis niet eet. In Nederland is metronidazol een diergeneesmiddel op voorschrift; je krijgt het alleen via een dierenarts.

Na de kuur helpt gevarieerd voer de vis op krachten te komen. Daarvoor kun je bijvoorbeeld Sera Fishtamin (vitamines) of Easy-Life Voogle gebruiken; doseer volgens de bijsluiter.

Alle middelen staan bij vismedicijnen.

Hoe voorkom je gatenziekte en Hexamita?

  • Quarantaine. Zet nieuwe vissen eerst in een aparte bak en bekijk ze daar een paar weken. Lees ook vissen overwennen.
  • Schoon water. Ververs regelmatig een deel van het water en houd de bodem en het filter schoon. Hoe een filter goed inloopt, lees je bij aquarium opstarten.
  • Niet te veel vissen. Een volle bak geeft stress en meer vuil. Zie hoeveel vissen in een aquarium.
  • Gevarieerd voer. Geef afwisselend voer dat bij de soort past. Eenzijdig voer is een bekende stressfactor.

Bestellen en garantie

Medicijnen en voer komen als pakket voor € 7,50, binnen 1 tot 3 werkdagen. Op dieren die je bij ons koopt geldt 14 dagen garantie. Wordt een vis in die periode ziek, stuur dan een foto en de uitslag van een druppeltest; zie garantie. Vragen kun je stellen via info@aquariumvissenwinkel.nl of 0593-541415, of via contact. Andere klachten vind je bij zieke vis.

Veelgestelde vragen

Is Hexamita besmettelijk?

Ja, de parasiet verspreidt zich waarschijnlijk via besmette ontlasting die andere vissen binnenkrijgen. Of gatenziekte zelf van vis op vis overgaat, is niet bekend.

Is witte ontlasting altijd Hexamita?

Nee. Witte, slijmerige ontlasting past bij Hexamita, maar kan ook andere oorzaken hebben. Een dierenarts kan verse ontlasting onder de microscoop bekijken.

Moet de actieve kool uit mijn filter?

Tijdens een kuur wel, want kool haalt medicijnen uit het water. Een verband tussen actieve kool en gatenziekte is alleen bij zeevissen onderzocht, niet bij zoetwatervissen.

Waarom krijgt vooral discus gatenziekte?

Cichliden zoals discus, maanvissen en oscars zijn erg vatbaar voor Hexamita. Waarom precies deze vissen, is niet duidelijk. Stress en waterkwaliteit spelen in elk geval een rol.

Gaan de gaatjes weer weg?

Dat is niet zeker. Omdat de oorzaak niet vaststaat, kan niemand voorspellen hoe een vis herstelt. Verbeter water, voer en rust, en vraag een dierenarts om advies als het erger wordt.

Bronnen

Middelen uit dit artikel

Doseer altijd volgens de bijsluiter. Twijfel je welke ziekte je vis heeft? Stuur een foto naar info@aquariumvissenwinkel.nl of bel 0593-541415.